Սկսած XI դ. սելջուկների, իսկ այնուհետև XII դ. մոնղոլների արշավանքներից, ինչպես արդեն գիտենք, Հայաստանում սկսել էին վերաբնակվել թյուրքմենական ցեղեր: Արդեն XIV դ. վերջերին հատկապես աճեցին կարա-կոյունլու և ապա ակ-կոյունլու ցեղերի ազդեցությունն ու քաղաքական հզորությունը: Նրանք պայքարում էին տարածաշրջանային գերակայության համար և իրենց գերիշխանությունը հաստատեցին Հայաստանի տարբեր շրջաններում:

Continue reading

Կետերի փոխարեն գրել հարցահարաբերական դերանուններ:
1. Հիմա ենք հասկանում, թե ինչքան անտարբեր ենք եղել այդ մարդու հանդեպ:
2. Ու՞մ ձեռքով են կառուցվել այս շենքերն ու փողոցները:
3. Զարմանքով նայում ես շուրջդ ու մտածում, թե ինչու է կյանքն այսպիսին դարձել:
4. Միայն նա կասի`  ինչ է կատարվել այստեղ:
5. ով կասի, թե մեր քաղաքում երբ  հայտնվեցին այդ փոխադրամիջոցները:
6. Սա մի անգնահատելի գանձ է, որը  Դուք պարգևեցիք ինձ:

Կետերի փոխարեն գրել ժխտական դերանուններ:
1. ոչ ոք  չնկատեց, թե բժիշկը երբ դուրս եկավ հիվանդասենյակից:
2. Երկար ժամանակ նրանցից ոչ մեկը չէր համարձակվում խոսել:
3. Գույների այս համադրությունից էլ ոչինչ չստացվեց:
4. Արտասվող ապակիների միջից ոչ մի բան չէր երևում:
5. Թանգարանի դահլիճներում գրեթե ոչինչ չէր փոխվել, ոչ մի ցուցանմուշ կարծես չէր տեղաշարժվել, գողության մասին ոչինչչէր կասկածում, աշխատակիցներից ոչ մեկի մտքով նման բան չէր էլ անցնի:

Նշիր դերանվանական սխալ ձևերը և ուղղիր դրանք:
Մեր համար, իրեն հետ, մեր պես, ձեր նման, իրեն փոխարեն, քեզ մոտից, ինձ պես, ձեզ հետ, քո նման, իմ մոտ, ձեզ նման, իմ վրա, իմ մոտով, ձեր մոտ, իմ համար:

Մեզ համար, իր հետ, մեզ պես, ձեզ նման, իր փոխարեն, քո մոտից, ինձ պես, ձեզ հետ, քեզ նման, ինձ մոտ, ձեզ նման, ինձ վրա, իմ մոտով, ձեզ մոտ, ինձ համար:

Ռափայել Պատկանյան, Նոր տարի

Երնե~կ, թե այս Նոր տարին
Վերջ տար հայի ցավերուն,
Չարը կորչեր, ու բարին
Բուն դներ մեր սրտերուն;
Երնե~կ, թե այս Նոր տարին
Ազատ շնչեր Հայաստան,
Եվ շուրջ Մասիս մեր սարին
Փայլեին արտ-անդաստան:
Երնե~կ, թե այս Նոր տարին,
Ոտքի կանգներ Հայաստան,
Եվ կիսաքանդ մեր Կարին
Լիներ քաղաք մի ոստան:
Երնե~կ, թե այս Նոր տարին
Հայ սրտի մեջ ուժ հոսեր,
Ապավինած յուր սրին,
Հայը բնավ չի սարսեր;
Երնե~կ, թե այս Նոր տարին
Հայ ազգ ի մի գումարվեր,
Ի գլուխ Կարնո հայ ամրին
Հայ դրոշակ ծածաներ:
Հայեր, երբեք չերկմըտենք,
Կկատարվի այդ ամեն,
Եթե իսպառ մենք հանենք
Փոքրոգություն մեր սըրտեն:

Continue reading

Դերանուններ  կոչվում են այն բառերը, որոնք մատնացույց են անում առարկա, հատկանիշ, քանակ` առանց դրանք անվանելու:
Դերանուններն  ըստ  կազմության  լինում  են  պարզ  (ես,  այս,  ուրիշ)  և  բաղադրյալ  (այստեղ,  ինչպես):  Բաղադրյալ  դերանուններից  մի  քանիսն  ունեն  հարադիր  գրություն  (մի  քանի,  ոչ  ոք  և  այլն):
Գոյականին  փոխարինող  դերանունները  հոլովվում  են  հիմնականում  գոյականների  նման: Գոյականներից  տարբեր  կերպ  են  հոլովվում  ես,  դու,  նա,  ինքը,  մենք,  դուք,  սա,  դա,  ով  դերանունները:
Դերանունների  գործածությունը  խոսքն  ազատում  է  կրկնություններից:

Դերանունները ութ տեսակի են` անձնական, ցուցական, փոխադարձ, հարցական, հարաբերական, որոշյալ, անորոշ, ժխտական:

Անձնական դերանուններն են՝ ես, ինքս, մենք, ինքներս, դու, ինքդ, դուք, ինքներդ, նա, ինքը, նրանք, իրենք:

Ցուցական դերանուններն են` սա, դա, նա, այս, այդ, այն, սույն, նույն, միևնույն, մյուս, այսպես, այդպես, այնպես, այսպիսի, այդպիսի, այնպիսի, նույնպիսի, այսքան, այդքան, այնքան, նույնքան, այսչափ, այդչափ, այնչափ, նույնչափ, այստեղ, այդտեղ, այնտեղ:

 Փոխադարձ դերանուններն են` իրար, միմյանց, մեկմեկու կամ մեկմեկի:

 Հարցական դերանուններն են` ո՞վ, ի՞նչ, ինչպիսի՞, ինչքա՞ն, ինչպե՞ս, ինչու՞, ո՞ր, ո՞րը, որքա՞ն, որչա՞փ, որպիսի՞, ո՞րերորդ, որտե՞ղ, ե՞րբ, ու՞ր, քանի՞, քանի՞սը, քանի՞երորդ:

 Հարաբերական դերանունները նույն հարցական դերանուններն են, որոնք, սակայն, արտահայտում են ոչ թե հարցում, այլ մի նախադասություն կապում են մյուսին:

Որոշյալ դերանուններն են՝ ամբողջ, ամեն, ամեն մի, բոլոր, յուրաքանչյուր, ողջ, համայն, ամենայն, ամբողջը, ամենը, ամեն ինչ, ամեն մեկը, ամեն ոք, ամենքը, բոլորը, յուրաքանչյուրը, յուրաքանչյուր ոք, ողջը:

 Անորոշ դերանուններն են` ինչ-որ, ինչ-ինչ, ոմն, մեկը, մեկնումեկը, մի, մի քանի, մի քանիսը, ուրիշ, այլ, այսինչ, այնինչ, որոշ, որևէ, ովևէ, երբևէ, երբևիցե, որևիցե:

 Ժխտական դերանուններն են` ոչ ոք, ոչինչ, ոչ մի, ոչ մեկը:

Անձնական դերանունների հոլովումը:

Continue reading

Ես սովորական քաղաքացի եմ, ապրում եմ 19-րդ դարում և հաճախ եմ լսում Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինի անունը։ Մեր ժամանակներում նա հայտնի է որպես մեծ բանաստեղծ, և նրա ստեղծագործությունները կարդում են թե՛ ազնվականները, թե՛ սովորական մարդիկ։ Շատերն ասում են, որ նա ռուսական գրականության իսկական հիմնադիրն է։

Պուշկինը գրում է պարզ և հասկանալի լեզվով, ինչի շնորհիվ նրա բանաստեղծություններն ու պատմությունները հեշտ են ընկալվում։ Երբ ես կարդում եմ նրա գործերը, թվում է՝ նա խոսում է հենց մեր կյանքի մասին՝ սիրո, ազատության, պատվի և մարդու ներքին զգացմունքների մասին։ Նրա բառերը հաճախ են մեզ ստիպում մտածել մեր ճակատագրի և հայրենիքի ապագայի մասին։

Քաղաքում հաճախ քննարկում են Պուշկինի համարձակ մտքերը։ Ոմանք հիանում են նրանով, իսկ մյուսները՝ քննադատում, որովհետև նա չի վախենում բարձրաձայնել ճշմարտությունը։ Այնուամենայնիվ, շատերը զգում են, որ նրա ստեղծագործությունները կարևոր են մեր հասարակության համար։

Ես կարծում եմ, որ ապագայում Պուշկինի անունը դեռ երկար կհիշվի։ Նա մեր ժամանակի ձայնն է, մարդ, ով կարողանում է գրի միջոցով արտահայտել այն, ինչ մենք բոլորս զգում ենք, բայց չենք կարող խոսքերով ասել։

XVII դ. երկրորդ կեսը նշանավորվեց Հայաստանի ազատագրական պայքարը կազմակերպելու գործնական նոր ջանքերով: Ուշագրավ էր, որ այս գործում, բացի Հայ առաքելական եկեղեցուց, ներգրավվեցին նաև հայկական իշխանությունների մնացորդները և հայ վաճառականները: Կարևոր դեր խաղացին Հայաստանի դժվարամատչելի անկյուններում դեռևս գոյություն ունեցող հայկական փոքր իշխանությունները` պաշտպանված լեռնային ամրոցներով: Դրանք պահպանել էին իրենց ինքնավարությունը և նշանակալի դեր ունեցան ազատագրական շարժման գործում: Հայաստանի ազատագրման գործընթացին մասնակցեցին նաև գաղթօջախների հայերը:

Continue reading

171.Յուրաքանչյուր շարքից մեկական բաղադրիչ վերցնելով`բաղադրյալ դերանուններ կազմի՛ր:

Ա. Այս, այդ, այն, նույն, որ, քանի, ինչ, ոչ:

Բ. Ինչ, տեղ, պես, քան, պիսի, երորդ:

Այսինչ,այստեղ,այսպես,այսպիսի,

Այստեղ,այսինչ,այնպես,այսպիսի,

Որտեղ,որպես,որքան,որպիսի,որերորդ

172. Տրված դերԵս — եսքանը, ինքնես, ինձանով
ինքը (իր, յուր) — ինքըստինքյա,
այս — այսուհետ, այստեղ
նույն — նույնիսկ, նույնական
այլ—այլաշխարհ
ամեն — ամենայն,

կազմի՛ր:Ես, ինքը (իր կամ յուր), այս, նույն, այլ, ամեն:

Continue reading

1. Ո՞ր մեծություննէ կոչվում էներգիա

Էներգիան ֆիզիկական մեծություն է, որը բնութագրում է մարմնի աշխատանք կատարելու ունակությունը։

2. Օրինակներով ցույց տալ էներգիայի և աշխատանքի կապը

Երբ մի մարմին աշխատանք է կատարում, նրա էներգիան փոխվում է։

Օրինակ՝ Եթե մենք բարձրացնում ենք պայուսակ, մենք կատարում ենք աշխատանք, և պայուսակը ստանում է պոտենցիալ էներգիա։

3. Ի՞նչ միավորներով է չափվում էներգիան միավորների ՄՀ-ում:

Միավորների Միջազգային համակարգում էներգիան չափվում է Ջոուլով (Ջ)

4. Մեխանիկական էներգիայի տեսակները

Կինետիկ էներգիա և պոտենցիալ էներգիա

5. Ո՞ր էներգիան են անվանում կինետիկ

Մարմնի շարժմանբ պայմանավորված էներգիան կոչվում է կինետիկ էներգիա

6. Ի՞նչ մեծություններից է կախված մարմնի կինետիկ էներգիան, որ բանաձևով է որոշվում այն

մարմնի զանգվածից (m), մարմնի արագությունից (v)։

E_k=mv²/2

7. Երբ է մարմնի կինետիկ էներգիան զրո

Երբ մարմինը չի շարժվում, այսինքն՝ v = 0

8. Որ էներգիան են անվանում պոտենցիալ,

Պոտենցիալ էներգիան այն էներգիան է, որը ունի մարմինը իր դիրքի, ձգման կամ սեղմման պատճառով։

9. բերել պետենցիալ էներգիայով օժտված մարմինների օրինակներ

Բարձրացրած գնդակ, լարով ձգված աղեղ, սեղմված զսպանակ, ծառի վրա կախված խնձոր

10. Ինչ բանաձևով է որոշվում Երկրի մակերևույթից որոշակի
բարձրությամբ մարմնի պոտենցիալ էներգիան

E_p=mgh

11. Որ մեծություն է կոչվում մարմնի լրիվ մեխանիկական էներգիա:

Կինետիկ և պոտենցիալ էներգիաների գումարը։

E=E_k+E_p

12. Ձևակերպիր լրիվ մեխանիկական էներգիայի պահպանման օրենքը

Եթե մարմնի վրա արտաքին ուժերի աշխատանք չկա, ապա մարմնի լրիվ մեխանիկական էներգիան չի փոխվում։

H₂O – O → ?

=+1

CO₂ – C → ?

C=+4

NH₃ – N → ?

H₂S – S → ?

MgO – Mg → ?

SO₂ – S → ?

SO₃ – S → ?

FeO – Fe → ?

Fe₂O₃ – Fe → ?

Al₂O₃ – Al → ?

1.Ընդգծել յուրաքանչյուր շարքում հինգ թվական:

ա) եռապատիկ, զրո, հիսունմեկերորդ, քառակի, տասներեք–տասներեք, յոթական, հնգյակ, չորսբոլորը, երկու հինգերորդ

բ) հնգամյա, տրիլիոն, երկակի, հինգ–հինգ, մեկմեկու, երեսունհինգ, երեք հինգերորդ, չորրորդ, տասնավոր

գ) վաթսուն, տասնմեկերորդ, հնգամյա, հարյուր–հարյուր, հնգանիստ, եռագույն, առաջին, հազար

2.Ընդգծել յուրաքանչյուր շարքում երեք բաշխական թվական:

ա) մեկ–մեկ, բազմակի, երկուական, ինը տասներորդ, հինգական, իններորդ

բ) մեկումեջ, հինգ–հինգ, քսանական, չորսհինգերորդ, յոթական, երիցս

գ) երկրորդական, տասնհինգ–տասնհինգ, յոթ ութերորդ, մեկական, բաշխական, տասական

3.Ընդգծել յուրաքանչյուր շարքում երեք կոտորակային թվական:

ա) մասնակեան, երկու երրորդ, տասներորդական, մեկ երկրորդ, չորս հինգերորդ, սակավաթիվ

բ) մեկ երրորդ, հարյուրապատիկ, երկու ամբողջ վեց տասնորդական, ամբողջական, երկու յոթերորդ, հնգանիստ

գ) երկրորդային, մեկ քառորդ, վեցական, հինգ վեցերորդ, կոտորակ, երեք ամբողջ տասնյոթ հարյուրերորդական

4. Ընդգծել յուրաքանչյուր շարքում երեք դասական թվական:

ա) քսանմեկերորդ, մեկ չորրորդ, հազարավոր, երեսուներկուերորդ, առաջին, տասնմեկ

բ) հնգյակ, հինգերորդ, երրորդական, մեկ հարյուրերորդ, ութերորդ, չորրորդ

գ) երեք քառորդ, հարյուրերորդ, երկրորդական, հիսունհինգերորդ, երկրորդ, երրորդություն

5.Ընդգծել յուրաքանչյուր շարքում երեք քանակական թվական;

ա) երրորդություն, թվական, հարյուր մեկ, քառասուն, եռապատիկ, միլիոն

բ) քանակական, հինգ հարյուր, յոթնապատիկ, երկու հարյուր, տասը, յոթերորդ

գ) տասնինը, քառյակ, մեկական, ութսուն, եռանիստ, հազար երկու հարյուր, միավոր